ABŞ dövlət katibi Marko Rubio və Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan Vaşinqtonda Tramp Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutunun (TRIPP) icra çərçivəsini elan ediblər.
Medianews.az-ın məlumatına görə, Dövlət Departamentinin açıqlamasında bildirilir ki, bu sənəd Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin edilməsi üçün 8 avqust 2025-ci ildə Ağ Evdə qəbul edilmiş öhdəliklərin yerinə yetirilməsi istiqamətində atılan son addımdır.
Qeyd olunur ki, çərçivə Ermənistan ərazisində maneəsiz, multimodal tranzit əlaqəsi yaratmaq məqsədi daşıyan TRIPP-in fəaliyyətə başlaması üçün konkret bir yol göstərir.
Vurğulanır ki, Azərbaycanın əsas hissəsini və Naxçıvan Muxtar Respublikasını birləşdirən TRIPP Transxəzər Ticarət Marşrutunda vacib bir əlaqə yaradır.
“Prezident Trampın ev sahibliyi etdiyi 8 avqust 2025-ci il tarixində keçirilən tarixi Sülh Zirvəsində təsdiq edilmiş prinsipləri əks etdirən TRIPP icra çərçivəsi TRIPP-in ümumi uğuru üçün suverenliyin, ərazi bütövlüyünün və qarşılıqlılığın vacibliyini vurğulayır. TRIPP-in əsas məqsədi regional ticarət və əlaqələri genişləndirməklə, eləcə də Mərkəzi Asiya və Xəzər dənizini Avropa ilə birləşdirən yeni tranzit imkanları yaratmaqla Ermənistan və Azərbaycanın rifahını və təhlükəsizliyini gücləndirmək, Amerika ticarətini daha da inkişaf etdirməkdir”,- deyə açıqlamada qeyd olunur.
Medianews.az saytı Marko Rubio və Ararat Mirzoyanın elan etdiyi icra sənədinin məzmununu sənədə uyğun ardıcıllıqla ətraflı təqdim edir.
TRIPP-in İcra Çərçivəsi (TIF)
Bu sənəd Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu (TRIPP) üzrə icra çərçivəsini təsvir edir. Bu çərçivə ABŞ və ya Ermənistan üçün hər hansı hüquqi öhdəlik və ya məcburiyyət yaratmır və yaratmaq niyyətində deyil.
ÜMUMİ BAXIŞ
Avqustun 8-də Vaşinqtonda ABŞ Prezidenti Ermənistanın Baş naziri və Azərbaycanın Prezidenti tərəfindən Birgə Bəyanatın imzalanmasının şahidi olmuşdur. Həmin Bəyanat dövlətlərdaxili, ikitərəfli və beynəlxalq (TRIPP) əməkdaşlıq üçün kommunikasiyaların açılması istiqamətində əsas yaratdı. Bu TRIPP İcra Çərçivəsi (TIF) TRIPP-in necə qurulacağını daha ətraflı izah edir və Birgə Bəyanatın məqsədlərini daha da irəli aparır.
TRIPP-in məqsədi Ermənistan ərazisində maneəsiz, çoxmodal tranzit əlaqəliliyini təmin etmək, suverenliyə, ərazi bütövlüyünə və dövlətlərin yurisdiksiyasına hörmət prinsipləri əsasında regional sülhə, sabitliyə və inteqrasiyaya töhfə verməkdir. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə onun Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında əlaqəni təmin etməklə və Trans-Xəzər Ticarət Marşrutunda mühüm bir həlqə yaratmaqla, TRIPP-in beynəlxalq və dövlətlərdaxili əlaqəlilik baxımından qarşılıqlı faydalar yaratması, o cümlədən Ermənistan Respublikası üçün də üstünlüklər təmin etməsi gözlənilir.
TRIPP vasitəsilə Birləşmiş Ştatlar aşağıdakı hədəflərə nail olmağı məqsəd qoyur:
- Avqustun 8-də imzalanmış Birgə Bəyanat əsasında dayanıqlı sülhə doğru irəliləyiş əldə etmək
- Cənubi Qafqazda kommunikasiyaları, ticarəti və əlaqəliliyi açmaqla regional sabitliyi və rifahı təşviq etmək
- Trans-Xəzər regionunda bazarlara çıxışı və mühüm təchizat zəncirlərini gücləndirmək
- Dünyaya rifah yolu ilə sülh nümunəsi təqdim etmək
TRIPP vasitəsilə Ermənistan aşağıdakı məqsədlərə çatmağı hədəfləyir:
- Ermənistanın regional tranzit və iqtisadi mərkəz kimi rolunu gücləndirmək
- Ermənistan infrastrukturuna xarici investisiyaları cəlb etmək
- Müasir sərhəd idarəçiliyi və ticarətin asanlaşdırılması sahəsində institusional potensialı artırmaq
- Ermənistan üçün ABŞ ilə sabit münasibətləri möhkəmləndirmək
- ABŞ ilə strateji tərəfdaşlığı dərinləşdirmək
- Regional inteqrasiyanı və normallaşmanı asanlaşdırmaq
- Ermənistanın ixrac potensialını yeni bazarlara genişləndirmək
TRIPP-in ABŞ üçün gözlənilən faydaları:
- Amerika investisiyaları, biznesi və malları üçün yeni bazarların açılması
- Xammal, kritik minerallar və nadir torpaq metalları daxil olmaqla region üzrə ticarət əlaqəliliyinin Amerika bazarlarına çıxışı
- Geosiyasi dəyişikliklərdən asılı olmayaraq insanların və malların hərəkətini təmin edən ABŞ ilə Avropa və Asiya arasında alternativ ticarət marşrutlarının artması
TRIPP-in Ermənistan və Ermənistan xalqı üçün gözlənilən faydaları:
- Məşğulluq – ixtisaslı Ermənistan vətəndaşlarının işlə təmin olunması imkanları
- Birgə müəssisələr – beynəlxalq və erməni şirkətləri arasında əməkdaşlıq imkanları
- Texnologiya transferi – Ermənistan biznesləri üçün potensialın artırılması
- Təlim – Ermənistan işçi qüvvəsinin bacarıqlarının inkişafı
- Regiona yenidən investisiyaların yönəldilməsi
UĞURA SADİQLİK
Ermənistanın öhdəliyi
Ermənistan TRIPP-i milli maraqlara xidmət edən strateji təşəbbüs kimi uğurla həyata keçirməyə sadiqdir və aşağıdakı addımları atmağı planlaşdırır:
- TRIPP İnkişaf Şirkəti ilə tam əməkdaşlıq və dəstək göstərmək
- Ermənistan hökumət qurumları arasında səmərəli koordinasiyanı təmin etmək
- İcazə, təsdiq və tənzimləyici prosedurların vaxtında həyata keçirilməsini asanlaşdırmaq
- ABŞ tərəfdaşları ilə açıq kommunikasiyanı qorumaq
- TRIPP-in tam potensialının reallaşması üçün regional normallaşma istiqamətində işləmək
- Ermənistanın bütün qanunları, normativ aktları və beynəlxalq sazişləri əsasında və beynəlxalq standartlara uyğun olaraq, şəxslər, nəqliyyat vasitələri və yüklər üçün fərqləndirilmiş prosedurlar hazırlamaq; bu prosedurlar Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında hər iki istiqamətdə hərəkəti də əhatə edəcək
Uğur üçün şərtlər
ABŞ və Ermənistan TRIPP-in uğurunun aşağıdakılardan asılı olduğunu qəbul edirlər:
- Ermənistan və Azərbaycan arasında sülhün daha da institusionallaşdırılması
- Ermənistan–Türkiyə arasında tam normallaşmaya doğru irəliləyiş
- ABŞ-ın davamlı iştirakı
- Regional əməkdaşlıq və sabitlik
- Ermənistan institutlarında səmərəli potensialın artırılması
Strateji Tərəfdaşlıq
TRIPP gələcəkdə dəqiqləşdiriləcək yerlərdə, Ermənistan ərazisində müəyyən edilmiş tranzit marşrutları daxilində inkişaf etdiriləcək və Ermənistanın öz suveren ərazisində layihənin bütün sahələri üzərində tam suverenliyi qorunacaqdır. ABŞ-ın nəzarət payına malik olduğu və Ermənistanın ehtiyat məsələlər üzrə nəzarət funksiyasını həyata keçirdiyi TRIPP İnkişaf Şirkətinin TRIPP infrastrukturunun hazırlanmasını və icrasını təmin etməsi nəzərdə tutulur.
