Türkiyənin "Karar" qəzetinin 16 yanvar sayında 1953-1964-cü illərdə Sovet İttifaqına rəhbərlik etmiş Nikita Xruşşovun nəticəsi, ABŞ-da mühacir həyatı yaşayan Nina L.Xruşşovanın məqaləsi dərc olunub. Nina L.Xruşşova ABŞ-da “The New School” Universitetinin beynəlxalq münasibətlər üzrə professorudur. Jurnalist İbrahim Nəbioğlu həmin məqaləni azərbaycancaya çevirib. Məqaləni Medianews.az oxucularının diqqətinə çatdırırıq.
Rusiyanın Ukraynadakı “xüsusi hərbi əməliyyatını” ən qətiyyətli şəkildə dəstəkləyən çevrələr – vətənpərvər bloqçular və hərbi müxbirlər – ciddi narazılıq içindədir. ABŞ prezidenti Donald Trampın administrasiyası Rusiyanın müttəfiqi olan Venesuelaya qarşı hərbi qüvvə göndərib, dövlət başçısı Nikolas Maduronu ələ keçirib və Rusiya bayrağı daşıyan bir neft tankerinə əl qoyub. Onların fikrincə, Rusiya artıq Amerika gəmilərini batırmalı, hətta düşmənlərinə qarşı nüvə raketləri buraxmalı idi. Lakin Rusiya prezidenti Vladimir Putin hələ ki, bu hadisələrlə bağlı rəsmi açıqlama belə verməyib.
Doğrudur, Xarici İşlər Nazirliyi ironik bir tərzdə ABŞ-ın Venesuelaya qarşı “silahlı təcavüzünü” “müstəqil dövlətin suverenliyinə yolverilməz müdaxilə” kimi pisləyib. Bundan əlavə, Putin adətən böyük hadisələrə dərhal reaksiya vermir; o, prosesləri izləməyi və cavabını vəziyyətə uyğun şəkildə tənzimləməyi üstün tutur. Bu yanaşma bəzən ağıllı və özünəinamlı mövqe kimi görünə bilər, lakin bu halda daha çox zəiflik hissinə, yaxud ən azı dərin qeyri-müəyyənliyə işarə edir.
Venesuelaya hücumdan əvvəl Putin Rusiyanın Ukraynadakı mövqeyindən kifayət qədər əmin görünürdü. Tramp Rusiyaya açıq şəkildə üstünlük verən bir “sülh planını” dəstəkləyir, Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskiyə isə Ukrayna qüvvələrini nəzarət etdikləri ərazilərdən geri çəkməsi üçün ciddi təzyiq göstərirdi. Buna, qışın ortasında davamlı elektrik kəsintilərinə səbəb olan Rusiyanın Ukraynanın enerji infrastrukturuna təkrarlanan hücumları da əlavə olunduqda, Putin Ukraynanın yaxın zamanda sülh şərtlərini qəbul etməyə hazır olacağına inanmışdı.
Lakin Tramp administrasiyasının son addımları Putinin bu qiymətləndirməsini şübhə altına aldı. ABŞ hələ də Ukraynada sülhün prioritet olduğunu bildirir və Ukraynaya verilən son təhlükəsizlik zəmanətləri Rusiyanın qəti şəkildə qarşı çıxdığı bir addımı – ABŞ hərbçilərinin sahəyə yerləşdirilməsini – nəzərdə tutmur. Rus tankerinin saxlanılması Putini alçaltmaq cəhdi kimi yozula bilərdi, lakin Tramp administrasiyası bunun əslində yaxalanmaqdan yayınmaq üçün Rusiya bayrağı qaldırmış Venesuela gəmisi olduğunu iddia edir və ABŞ iki rus ekipaj üzvünü azad edib.
Bununla belə, Tramp administrasiyasının Rusiyanın noyabr ayında irəli sürdüyü sülh planını tam şəkildə qəbul etməməsindən açıq şəkildə narazı olduğu görünür. Bildirilir ki, Tramp uzun müddətdir təxirə salınan və Rusiyaya qarşı ağır yeni sanksiyaları, eləcə də Rusiyanın neftini və ya uranını bilərəkdən alan ölkələrə 500 faizə qədər gömrük rüsumu tətbiqini nəzərdə tutan qanuna “yaşıl işıq” yandırıb.
Putin şübhəsiz ki, zəiflik görüntüsü yaratmaq istəmir; eyni zamanda ABŞ-la gərginliyin kəskin şəkildə artması riskini də üzərinə götürmək niyyətində deyil. Bu səbəbdən o, susmağa üstünlük verir. Ancaq hər şeyin də bir həddi var. Əsas sual Tramp administrasiyasının bu hədlərin harada bitdiyini öyrənmək üçün nə dərəcədə israr edəcəyidir.
Bir çox Qərb müşahidəçilərinin fikrincə, indi Rusiya üzərində təzyiqi artırmağın vaxtıdır: təkcə sanksiyaları sərtləşdirməklə yox, eyni zamanda Ukraynaya daha çox silah verməklə və Qərb sanksiyalarından yayınmaq üçün hiyləgər üsullardan istifadə edən Rusiyanın “kölgə donanmasına” məxsus neft tankerlərini hədəfə almaqla. Zelenski hətta Trampı dolayı yolla Rusiyada – təkcə Rusiyanın özündə deyil, Çeçenistanda da – Venesuelada tətbiq etdiyi strategiyanı təkrarlamağa təşviq edəcək qədər irəli gedib.
Trampın ABŞ qüvvələrini Rusiyaya göndərməsi ideyası xəyal məhsulu kimi görünsə də, Venesuela əməliyyatının zahiri uğuru Trampın yaxın ətrafındakı “şahinləri” ruhlandırıb. Ağ Evin baş katibinin müavini və siyasi müşaviri Stiven Miller bu yaxınlarda təkidlə bildirib: “Biz super gücük” və əlavə edib: “Super güc kimi də davranacağıq”.
Bu zorakı düşüncə tərzi ABŞ-ın Putinin qəbuledilməz saydığı bir xətti aşmaq ehtimalını artırır. Məsələn, çoxsaylı Rusiya neft gəmilərini hədəfə almaq, Rusiyaya son dərəcə ağır sülh şərtləri diktə etməyə çalışmaq və ya İranda olduğu kimi qeyri-sabitliyi qızışdırmaq kimi.
Putinin ABŞ-a qarşı cavab imkanları olduqca məhduddur. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri bir neft tankerinə əl qoymaq istədikdə, gəmidə rus silahlı mühafizəçilərinin olması və ya yaxınlıqda Rusiya hərbi gəmilərinin yerləşdirilməsi buna mane ola bilməz. Rusiyanın əlindəki yeganə real koz nüvə arsenalıdır. Putin istənilən vaxt Trampa nüvə ultimatumları verə bilər; lakin bu təhdidlərin ciddi qəbul olunmaması ehtimalı da var. Rusiya təhdidləri Çin kimi hərbi güclə koordinasiya şəraitində səslənsə, daha təsirli ola bilərdi, amma Çinin ABŞ-a qarşı istifadə edə biləcəyi – nadir torpaq elementlərinin qlobal tədarükü üzərində nəzarət kimi – başqa çoxsaylı rıçaqları mövcuddur.
Buna baxmayaraq, Putin artıq nüvə hədəsinə əl atmış vəziyyətdədir. Əgər o, çıxış yolunun yalnız nüvə zərbəsi endirmək olduğuna inanacaq qədər küncə sıxışdırılarsa, ABŞ şübhəsiz ki, eyni şəkildə cavab verəcək. Ukrayna müharibəsi davam etdiyi müddətdə qiyamət ssenarisi riski yüksək olaraq qalacaq.
Zelenskiyə gəlincə, o, arxasını möhkəmlətməlidir. Putin Tramp ilə birbaşa qarşıdurma istəməyə bilər, lakin ABŞ-ın Maduronu ələ keçirməsindən sonra – xüsusən də Putinin Novqorod vilayətindəki iqamətgahına qarşı iddia edilən dron hücumundan sonra – Rusiya da düşmənlərinə eyni cür cavab vermək qabiliyyətinə malik olduğunu nümayiş etdirməyə qərar verə bilər. Ukrayna bu hücumla əlaqəsi olduğunu inkar edir və Rusiyanı bunu qabardaraq sülh danışıqlarını sabotaj etməyə çalışmaqda ittiham edir. Lakin Moskva cavab verəcəyinə söz verib. Hər bir halda, Rusiyanın Ukraynanın enerji infrastrukturuna hücumları davam edəcək – Putinin Venesuela mövzusundakı susqunluğu kimi.
Nina L.Xruşşova,
professor
