Bu foto sadə protokol kadrı deyil. Bu foto siyasi bəyanatdır. Burada keçmiş bağlanmır, gələcək qurulur. Türkiyə Prezidenti ilə Səudiyyə Ərəbistanı rəhbərliyinin yan-yana, rahat və bərabər addımlaması regional güc balansında səssiz, amma dərin dəyişimi göstərir. Bu görüntüdə tələsik barışıq jesti yox, planlı və strateji yaxınlaşma var.
Şəkil açıq şəkildə onu deyir ki, Körfəz təhlükəsizliyi artıq yalnız ABŞ üzərindən deyil. Səudiyyə Ərəbistanı anlayıb ki, pul və Vaşinqton modeli təkbaşına yetərli deyil. Türkiyə isə ideoloji ritorikanı arxada qoyaraq real təhlükəsizlik aktoruna çevrilib. Bu iki xəttin kəsişməsi regionda yeni təhlükəsizlik arxitekturasının konturlarını göstərir.
Bu foto Qəzza üçün çəkilməyib, amma Qəzzanı nəzərə alır. Bu foto İran üçün çəkilməyib, amma İranı mərkəzə alır. Bu foto ABŞ-a qarşı deyil, amma Vaşinqtona açıq mesajdır. Mesaj sadədir: regionun gələcəyi artıq kənardan diktə edilmir.
Ən diqqətçəkən məqam fotoda kimin olmamasıdır. Burada İran yoxdur. Amma bu boşluq təsadüfi deyil. Məhz bu yoxluq fotonun əsas mənasını açır. Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı birgə hərəkət imkanını göstərir, amma hələlik ad qoymur. Çünki bu mərhələdə elan yox, səssizlik daha təsirlidir.
“İslam NATO-su” ifadəsi ona görə hələ səslənmir ki, bu ittifaq əvvəlcə sahədə formalaşmalıdır. Tarix göstərir ki, real alyanslar əvvəlcə şəkillərdə, sonra isə xəritələrdə görünür. Bu foto da məhz belə bir anın kadrıdır.
Bir cümlə ilə desək: bu şəkil “biz dost olduq” demir. Bu şəkil “ehtiyac yarananda birlikdə hərəkət edəcəyik” deyir. Bu isə region üçün söz yox, güc balansı deməkdir.
Elbəyi Həsənli
