ABŞ-nin vitse-prezidenti Ceyms Di Vensin Ermənistana və Azərbaycana planlaşdırdığı səfəri bir neçə kontekstdən qiymətləndirmək olar.
ABŞ-nin hər iki dövlətlə strateji tərəfdaşlığı, Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh sazişinin imzalanması, Zəngəzur dəhlizinin (Tramp marşrutunun) işə salınması, Azərbaycanın Trampın Sülh Şurasında və Qəzzadakı quruculuq işlərində iştirakı və s.
Bu səfərə Zəngəzur dəhlizi kontekstində yanaşdıqda bunları qeyd etmək olar:
Zəngəzur dəhlizi Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutlarının, bütövlükdə Avropanı Asiya ilə birləşdirən nəqliyyat xətlərinin kəsişdiyi strateji əhəmiyyət daşıyan bir qovşaqdır. Zəngəzur dəhlizi həm də Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında və Rusiyadan asılılığının aradan qaldırılmasında strateji əhəmiyyətə malikdir.
Zəngəzur dəhlizi barədə çərçivə sənədinin imzalanması, layihənin icrası üçün vəsait ayrılması qlobal geosiyasətdə bu dəhlizin və bütövlükdə Cənubi Qafqazın oynadığı rolun, yəni dəhlizin və məkanın ABŞ tərəfindən necə qiymətləndirilməsinin göstəricisi hesab oluna bilər.
ABŞ Zəngəzur dəhlizini təkcə Azərbaycanla Ermənistan arasındakı məsələ, Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirə bir marşrut kimi deyil, özünün Cənubi Qafqazda iştirakının həlledici amili kimi görür. Başqa sözlə, ABŞ Cənubi Qafqaza özünün “həyati maraqları” dairəsinə aid olan qlobal geosiyasi məkan kimi, enerji və tranzit mərkəzi kimi baxır və bu məkanda öz siyasətini Zəngəzur dəhlizi, Ermənistanla Azərbaycan üzərində qurur.
Bundan başqa ABŞ Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsini Azərbaycanla Ermənistan arasında qalıcı sülhə xidmət edən, bütövlükdə regional təhlükəsizliyə təminat verən amil kimi qiymətləndirir. Amerikanın himayəsi altında dəhlizin işə düşməsi həm də Rusiyanın bölgədən sıxışdırılıb çıxarılmasına, İranın bölgəyə təsir imkanlarının məhdudlaşdırılmasına gətirə bilər.
Bütövlükdə ABŞ vitse-prezidentinin Ermənistana və Azərbaycana gözlənilən səfəri müstəqilliyimiz tarixində çox mühüm hadisə, həqiqətən də ölkəmiz üçün unikal bir şans hesab oluna bilər. Bu səfərin həm Ermənistanla Azərbaycan arasında sülhün və regionda təhlükəsizlik mühitinin möhkəmlənməsinə töhfə verəcəyi, həm ABŞ ilə Azərbaycan arasında strateji tərəfdaşlığı inkişaf etdirəcəyi və müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlməsinə kömək edəcəyi, həm də Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsini sürətləndirəcəyi şübhəsizdir.
Qulamhüseyn Əlibəyli,
siyasi şərhçi
