Azərbaycanın "Government AI Readiness Index 2025" hesabatındakı mövqeyi ilə ölkənin yeni enerji strategiyası arasındakı məntiqi vəhdət, milli iqtisadiyyatın resurs mərkəzli modeldən intellektual mərkəzli modelə keçidini əks etdirən strateji bir arxitektura kimi dəyərləndirilə bilər.
Bir il ərzində süni intellektə hazırlıq reytinqində 111-ci pillədən 70-ci pilləyə yüksəlmə, dövlət idarəçiliyində rəqəmsal beyin infrastrukturunun qurulduğunu göstərir. Paralel olaraq, 2030–2040-cı illər perspektivində hədəflənən 20–40 giqavatlıq enerji gücü bu rəqəmsal strukturun fiziki dayaqlarını formalaşdırır. Enerjini sadəcə xətlərlə ixrac olunan bir xammal deyil, daxildə data mərkəzlərini və süni intellekt alqoritmlərini hərəkətə gətirən "yanacaq" kimi istifadə etmək, xətti gəlirləri eksponensial əlavə dəyərlə əvəzləmək imkanı yaradır.
Cənubi Qafqazın regional mənzərəsində bu vəhdət Azərbaycanı fərqli bir rəqabət müstəvisinə çıxarır.
Hazırlıq indeksində Azərbaycanın 70-ci yerlə liderliyi, Gürcüstanın (84-cü yer) idarəetmə yönümlü durğunluğu və Ermənistanın (108-ci yer) infrastruktur çatışmazlığı fonunda ölkəmizin həm "beyin", həm də "güc" faktorlarını eyni vaxtda idarə etdiyini təsdiqləyir.
Gürcüstanın yaşıl enerji potensialı mövcud olsa da, enerji müstəqilliyinin olmaması və qış aylarında idxaldan asılılığı onu irimiqyaslı data mərkəzləri üçün riskli edir.
Ermənistan enerji asılılığı və köhnəlmiş infrastruktur səbəbindən süni intellektin tələb etdiyi nəhəng hesablama güclərini təmin edə biləcək bazadan məhrumdur.
Azərbaycan isə enerjini ixrac edən tərəf kimi, daxildəki texnoloji mərkəzlər üçün ən aşağı maya dəyəri və kəsintisiz təhlükəsizlik zəmanəti verə bilir.
Beynəlxalq texnologiya nəhənglərinin (Google, Microsoft, Amazon) "karbon neytral" olmaq öhdəliyi, Azərbaycanın bərpa olunan enerji strategiyasını birbaşa texnoloji investisiya maqnitinə çevirir. "Təmiz enerji" təkcə ekoloji faktor deyil, qlobal texnologiya mərkəzlərinin yer seçimi üçün əsas giriş biletidir.
Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaratdığı "Yaşıl Enerji Zonası", ölkəni regionun ən cəlbedici "Yaşıl Data Hab"-ına (Məlumat Mərkəzi) çevirmək potensialına malikdir. Bu, Azərbaycanın təkcə regional deyil, qlobal rəqəmsal ipək yolunda mərkəzi qovşaq olmasını təmin edən fundamental üstünlükdür.
Yekun analiz göstərir ki, rəqəmsal hazırlıq indeksindəki artım və enerji şəbəkəsinin genişlənməsi bir-birini tamamlayan iki əsas mexanizmdir. Enerji müstəqilliyi Azərbaycana süni intellekt sahəsində strateji manevr imkanı verir; ölkə artıq dünyaya sadəcə enerji deyil, həmin enerji ilə emal olunmuş "Hesablama Gücü" və "Bulud Həlləri" təklif edən intellektual bir güc mərkəzi kimi çıxış edir. Bu vəhdət Azərbaycanın Cənubi Qafqazda tranzit ölkədən "istehsalçı və tənzimləyici rəqəmsal qovşaq" statusuna keçidini şərtləndirən ən güclü arqumentdir.
Elvin Abbasov,
Azərbaycan İnformasiya və Kommunikasiya Texnologiyaları Sənayesi Assosiasiyasının sədri
