Xəbər verildiyi kimi, Moskvaya casusluq etdiyinə görə ömürlük həbs cəzası almış keçmiş Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (MKİ) əməkdaşı Oldriç Eyms ABŞ-nin Merilend ştatında yerləşən islah müəssisəsində dünyasını dəyişib. Onun 84 yaşı vardı və 32 il idi ki, həbs cəzası çəkirdi.
Musavat.com xəbər verir ki, onun ölümü barədə "The Washington Post" ABŞ Federal Həbsxanalar Bürosunun məhbus bazasına istinadla məlumat yayıb.
Eyms 1985–1994-cü illərdə əvvəlcə sovet, daha sonra isə Rusiya kəşfiyyatı üçün çalışıb. Məhkəmədə o etiraf edib ki, KQB-yə “mənə məlum olan MKİ-nin və digər Amerika, eləcə də xarici kəşfiyyat xidmətlərinin (SSRİ-dəki), demək olar ki, bütün agentlərinin adlarını”, həmçinin ABŞ-nin xarici siyasəti, müdafiə və milli təhlükəsizlik strategiyasına dair “nəhəng həcmdə məlumat” ötürüb.
Bunun qarşılığında Eyms bir milyon dollardan artıq nağd pul alıb. Ona əlavə olaraq ən azı daha bir milyon dollar və Rusiyada daşınmaz əmlak vəd edilib.
"The Washington Post" yazır ki, Eymsin ifşa olunduğu vaxta qədər onun casusluq fəaliyyəti azı 10 agentin ölümünə səbəb olub və bu hadisə MKİ tarixində ən ciddi məlumat sızması kimi qiymətləndirilir. Eyms bildirirdi ki, KQB ilə əməkdaşlığa ideoloji səbəblərlə getməyib — o, sovet sistemini “qəddar və qeyri-insani rejim” adlandırırdı — əsas motivi maliyyə çətinlikləri olub.
Eyms 1994-cü ilin fevralında saxlanılıb. Onun ifşa olunmasına gətirib çıxaran əsas amillərdən biri həddindən artıq böyük xərcləri idi. Həmin ilin yazında Eyms ömürlük həbs cəzasına məhkum edilib.
Həbsdə olarkən Eyms ABŞ Vergilər Xidməti ilə məhkəmələşib. Vergi orqanı Moskvaya casusluq qarşılığında aldığı bir milyon dollardan artıq məbləğ üzrə vergi borcunun ödənilməsini tələb edib. Eyms bu məhkəmə prosesini uduzub.
Oldriç Eyms MKİ üçün niyə tarixi fəlakət sayılır?
Oldriç Eyms işi ABŞ kəşfiyyat tarixində institusional şok effekti yaradıb. Bu hadisə sadəcə bir casusun ifşası deyildi — MKİ-nin daxili nəzarət, etibar və təhlükəsizlik mexanizmlərinin sistemli şəkildə çökdüyünü göstərdi.
Eyms:
MKİ-nin ən həssas agentura şəbəkəsini faktiki olaraq Moskvaya təhvil verdi;
ABŞ kəşfiyyatının SSRİ daxilində illərlə qurduğu əməliyyat infrastrukturunu bir neçə il ərzində sıfırladı;
Agentlərin ard-arda “izsiz yoxa çıxması”nı MKİ uzun müddət səhv təhlil etdi, bu isə Eymsin daha da rahat işləməsinə şərait yaratdı.
Bu işdən sonra:
MKİ-də maliyyə nəzarəti, daxili audit və əks-kəşfiyyat prosedurları köklü şəkildə sərtləşdirildi;
“İdeoloji xəyanət” anlayışı yerini “pul motivli xəyanət” riskinə verdi;
ABŞ kəşfiyyatı ilk dəfə açıq şəkildə etiraf etdi ki, ən böyük təhlükə bəzən xaricdən yox, daxildən gəlir.
Bir çox ekspertlərin fikrincə, Eyms hadisəsi "soyuq müharibə"nin son mərhələsində Vaşinqtonun Moskva qarşısında aldığı ən ağır kəşfiyyat zərbələrindən biri idi.
